Wanneer weiger je meerwerk (en wanneer beter niet?)

Na meer dan 120 meerwerkopdrachten is van het oorspronkelijke werk weinig over. Extra sparingen, muren die eerst weg moeten en later weer terug, liftschachten die verplaatst moeten worden, aanpassingen aan het brandveiligheidssysteem. De lijst met meerwerk groeit met de dag. Je bent meer bezig met meerwerk dan met het opgedragen werk en het einde is nog niet in zicht. Wanneer mag je meerwerk weigeren en wanneer is het beter om dat niet te doen?

Wat is meerwerk?

Meerwerk is een door de opdrachtgever gewenste toevoeging of verandering in het overeengekomen werk.

Heeft een opdrachtgever recht op meerwerk?

Een opdrachtgever heeft niet automatisch recht op meerwerk. Meerwerk moet je afspreken. Je moet het met elkaar eens zijn over de opdracht tot meerwerk en de voorwaarden voor de uitvoering van het meerwerk.

Je hoeft het vooraf niet met elkaar eens te zijn over de prijs. Toch is dat wel verstandig om discussie achteraf te voorkomen. Lukt dat niet dan heb je recht op een redelijke prijs. Wat redelijk is, verschilt per werk. Voor het vaststellen van een redelijke prijs houdt de rechter rekening met de prijs die de aannemer voor het opgedragen werk rekent en de prijs die hij bij andere werken hanteert.

Wanneer mag je meerwerk weigeren?

Het uitgangspunt is dat je meerwerk moet uitvoeren, maar niet onbegrensd.

In het algemeen mag je meerwerk weigeren als:

de uitvoering van het meerwerk leidt tot een onaanvaardbare verstoring van de werkzaamheden,
het meerwerk de deskundigheid en/of de capaciteit van de aannemer te boven gaat
het anderszins naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is om de aannemer te verplichtingen om het meerwerk uit te voeren.

Een aantal bouwvoorwaarden, waaronder de UAV 2012 (2025) en de UAV-GC 2005 (2025) begrenst de verplichte uitvoering van bestekswijzigingen c.q. meerwerk.

UAV 2012 (2025): begrenzing verplichte uitvoering bestekswijzigingen

Onder de UAV 2012 (2025) is de directie bevoegd om voor of tijdens de uitvoering van het werk wijzigingen in het bestek, het werk of de voorwaarden van uitvoering aan te brengen.

§ 36 lid 3 UAV 2012 (2025) begrenst de verplichting van de aannemer om meerwerk uit te voeren. Bedraagt het meerwerk meer dan 15% van de aanneemsom en/of het minderwerk meer dan 10% van de aanneemsom, dan ben je in het algemeen niet verplicht om aan meerwerkopdrachten gevolg te geven. Op die manier beschermt de UAV 2012 (2025) een aannemer tegen excessieve bestekswijzigingen.

Volgens de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen (RvA) is het naar redelijkheid en billijkheid bijvoorbeeld onaanvaardbaar om van een aannemer te verwachten dat hij een nieuwbouw woontoren na gunning van de opdracht alsnog aardbevingsbestendig bouwt. De wijzigingen aan het werk zijn financieel en bouwtechnisch zó ingrijpend dat de aannemer de uitvoering van het meerwerk mag weigeren RvA d.d. 28 februari 2017, nr. 36.013.

Je bent ook niet verplicht om meerwerk uit te voeren als je opdrachtgever bij het verstrekken van de opdracht de voorwaarden wijzigt RvA 11 januari 2007, nr. 28.852. Of als je opdrachtgever de opdracht niet volgens afspraak verstrekt RvA 7 mei 2012, nr. 71.685.

UAV-GC 2005 (2025): begrenzing verplichte uitvoering (besteks)wijzigingen

De UAV-GC 2005 (2025) geven een opdrachtnemer een expliciet recht om meerwerk te weigeren. §14 lid 6 UAV-GC 2005 geeft de volgende (limitatieve) gronden voor het weigeren van meerwerk:

a) de wijziging is niet schriftelijk opgedragen
b) de uitvoering van de wijziging leidt naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid tot een onaanvaardbare verstoring van de werkzaamheden
c) de uitvoering van de wijziging gaat de technische kennis en/of capaciteit van opdrachtnemer te boven
d) de uitvoering van de wijziging is voor opdrachtnemer naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar, gelet op de wederzijdse belangen van partijen

Om een open einde te voorkomen, geeft §14 lid 16 UAV-GC 2005 een extra weigeringsgrond. Een opdrachtnemer mag meerwerk ook weigeren als partijen het, nadat de procedureregeling in §45 UAV-GC 2005 is gevolgd, niet eens zijn geworden over de gevolgen van de wijziging in tijd en geld. De regeling §14 lid 6 UAV-GC 2025 bevat dezelfde weigeringsgronden.

De AVA 2013 kennen geen recht om meerwerk te weigeren

De AVA 2013 kennen geen vergelijkbaar expliciet recht om meerwerk te weigeren. Artikel 6 AVA 2013 gaat er wel van uit dat meerwerk op een van de daarin genoemde gronden schriftelijk wordt opgedragen aan de aannemer.

AVA Zakelijk 2023 en AVA Consumenten 2023

Artikel 6 AVA Zakelijk 2023 en de AVA Consumenten 2023 bevat een vergelijkbare regeling als onder de AVA 2013.

Beide voorwaarden regelen uitsluitend de verrekening van opgedragen meer- en minderwerk. Ze geven de aannemer niet het recht om meerwerk expliciet te weigeren zoals de UAV-GC 2005 (2025) dat wel doen. En ook niet impliciet bij overschrijding van de grens van 15% aan meerwerk of 10% aan minderwerk vergelijkbaar met de regeling in de UAV 2012 (2025).

Meerwerk onder de AVA 2013, de AVA 2023 Zakelijk en de AVA 2023 Consumenten mag je alleen weigeren op een van de eerder genoemde algemene weigeringsgronden.

En mag je meerwerk weigeren als het je het niet eens wordt over de prijs van het meerwerk?

Alleen onder de UAV-GC 2005 (2025). Andere bouwvoorwaarden kennen deze expliciete weigeringsgrond niet.

Wanneer is het beter om meerwerk niet te weigeren?

Rechters en arbiters beoordelen per geval of je meerwerk mag weigeren of niet. Heb je onder de UAV 2012 al meer dan 15% aan meerwerk uitgevoerd en stop je vlak daarna, dan mag dat niet.

Ik geef een voorbeeld RvA 20 februari 2008, nr. 30.052, r.o. 29:

Een bouwcombinatie beroept zich op § 36 lid 3 UAV 2012 en weigert meerwerk uit te voeren, omdat zij al voor meer dan 19% aan meerwerk heeft uitgevoerd. Arbiters overwegen dat de combinatie in dit geval in redelijkheid niet kan weigeren verder meerwerk uit te voeren. Dat had zij moeten doen toen de grens van 15% bereikt dreigde te worden zodat opdrachtgever daarmee rekening kon houden.

En nu?

Het uitgangspunt is dat je opgedragen meerwerk uitvoert, tenzij dat bouwtechnisch en financieel teveel van je vraagt. De UAV 2012 en de UAV-GC 2005 (2025) begrenzen de verplichting om bestekswijzigingen uit te voeren, waarbij de UAV-GC 2005 (2025) expliciete weigeringsgronden geven. Andere bouwvoorwaarden kennen geen expliciete weigeringsgrond. In die gevallen mag je meerwerk weigeren als dat leidt tot een onaanvaardbare verstoring van je werkzaamheden, je niet voldoende deskundigheid of capaciteit hebt om dat meerwerk uit te voeren of het om een andere reden niet redelijk of billijk is om dat meerwerk uit te voeren.