UAV 2012: wanneer heb je als aannemer recht op bijbetaling bij extreme prijsstijgingen (en wanneer niet)?

Een aannemer kan ook bij een prijsvaste aanneemsom recht hebben op bijbetaling bij extreme prijsstijgingen als gevolg van kostenverhogende omstandigheden zoals een enorme stijging van materiaalprijzen of de oorlog in Oekraine. Onder de UAV 2012 kan dat lastig zijn. Daarom is het belangrijk dat je als aannemer eerst onderzoekt hoe groot de kans van slagen is dat een claim tot bijbetaling bij kostenverhogende omstandigheden slaagt.

Wanneer heb je als aannemer onder de UAV 2012 recht op bijbetaling bij extreme prijsstijgingen  (en wanneer niet?)

UAV 2012: bijbetaling bij kostenverhogende omstandigheden 

Ook bij een prijsvaste aanneemsom heb je als aannemer volgens de UAV 2012 toch recht op bijbetaling als de prijsstijging het gevolg is van onvoorziene omstandigheden volgens §47 UAV 2012.

Het gaat om omstandigheden:

1. van dien aard dat de aannemer bij de totstandkoming van de overeenkomst geen rekening behoefde te worden gehouden met de kans dat zij zich zouden voordoen;
2. die de aannemer niet kunnen worden toegerekend en
3. die de kosten van het gehele werk aanzienlijk verhogen.

De RvA hanteert als vuistregel dat een kostenverhoging aanzienlijk is als deze meer dan 5% van de totale aanneemsom bedraagt, na aftrek van het ondernemersrisico van de aannemer Andere rechters waaronder het Hof Den Haag 31 januari 2012, ECLI:NL:GHSGR:2012:83 hanteren deze vuistregel niet. Daarnaast is §47 UAV 2012 een bron van discussie in de literatuur. Zie o.a.: TBR 2023-18 Extreme prijsstijgingen en § 47 UAV: tijd voor een nieuwe benadering?

Is aan deze vereisten voldaan, dan heb je pas recht op bijbetaling als je je opdrachtgever (niet de directie, zie: §3 lid 4 2^e volzin UAV 2012) schriftelijk hebt geïnformeerd dat sprake is van kostenverhogende omstandigheden. Doe je dat niet, dan heb je geen recht op bijbetaling.

In plaats van bijbetaling bovenop de aanneemsom, mag de opdrachtgever ervoor kiezen zie: §47 lid 3 UAV 2012 om het werk te beperken, te vereenvoudigen of te beëindigen. In dat geval heb je recht op een vergoeding naar maatstaven van redelijkheid.

Voor een succesvolle aanspraak op bijbetaling moet aan alle vereisten van §47 UAV 2012 zijn voldaan. Dat is niet altijd even eenvoudig, zo blijkt uit dit recente voorbeeld van de RvA van 2 juni 2025.

Een aannemer heeft een vaste prijs van € 5,4 mln excl. BTW afgesproken voor de vervangende nieuwbouw van een basisschool. De start van het werk was aanvankelijk voorzien in november 2020. Uiteindelijk start de aannemer door diverse omstandigheden pas in april 2021, waarmee de start bouw 23 weken is vertraagd.

Op 2 maart 2021 claimt de aannemer totaal een bedrag van € 914.366,75 voor:

• bouwtijdverlenging
• vergoeding extra kosten werkvoorbereider
• extra bouwplaatskosten
• indexering inschrijfbedrag, en
• bijbetaling wegens kostenverhogende omstandigheden op grond van §47 UAV 2012 wegens een extreme stijging van de prijs van materialen.

De opdrachtgever vergoedt de extra kosten voor de werkvoorbereider en de extra bouwplaatskosten. De overige kosten wil de opdrachtgever niet vergoeden, waarop de aannemer deze kosten vordert in een procedure bij de RvA. Die wijst de claim van de aannemer af, omdat de aannemer niet voldoet aan de vereisten van §47 UAV 2012.

Geen bijbetaling: geen aanzienlijke kostenstijging van het gehele werk door onvoorziene prijsstijgingen

De aannemer stelt dat hij redelijkerwijs niet kon voorzien dat de materiaalprijzen in de periode tussen het moment van gunning in juli 2020 tot de oplevering van het werk in juli 2022 zodanig exponentieel zijn gestegen als gevolg van de coronacrisis, Europese importheffingen op staal, economische groei, gestegen vervoerskosten en de oorlog in Oekraine van dien aard zijn dat zij hiermee bij haar inschrijving geen rekening hoefde te houden.

Een algemene kostenstijginging is onvoldoende

De aannemer baseert zijn claim op het BDB-indexcijfer van 11,554% over deze periode. Dat is volgens arbiters onvoldoende.

Een algemene kostenstijging zoals die blijkt uit de BDB-indexcijfers impliceert niet vanzelf dat sprake is van omstandigheden van dien aard dat de aannemer bij de totstandkoming van de overeenkomst geen rekening behoefde te worden gehouden met de kans dat zij zich zouden voordoen.

Onvoldoende bewijs van een aanzienlijke kostenstijging van het gehele werk

De aannemer moet specifiek aantonen dat de kosten van het gehele werk aanzienlijk zijn verhoogd door de onvoorziene prijsstijgingen.

Een enkele verwijzing naar de BDB-index over de gehele bouwtijd is onvoldoende. De aannemer toont niet aan dat de kosten van dit specifieke werk daadwerkelijk aanzienlijk hoger zijn geworden.

Inzicht in daadwerkelijke gemaakte kosten ontbreekt

De aannemer maakt niet inzichtelijk welke kosten zij daadwerkelijk heeft gemaakt. Ook onderbouwt de aannemer niet in hoeverre die kosten aanzienlijk hoger waren dan verwacht. De aannemer laat ook niet zien hoe die kosten bovendien hebben gezorgd voor een aanzienlijke verhoging van het gehele werk. Arbiters benadrukken dat het verloop van de kosten mede afhankelijk is van het moment waarop de aannemer tot de inkoop van materialen is overgegaan.

Voorzienbaarheid en eigen handelen aannemer

Volgens haar eigen Plan van Aanpak (PvA) had de aannemer rekening moeten houden met de inkoop van materialen rond de zomervakantie van 2020. Op dat moment stond volgens arbiters niets de inkoop in de weg.

Arbiters achten het niet aannemelijk dat bijvoorbeeld de oorlog in Oekraine, die ruim 1,5 jaar later begon, zoveel invloed op de inkoopprijzen heeft gehad dat deze omstandigheid een aanzienlijke stijging van de prijs van het gehele werk tot gevolg heeft gehad.

Daarnaast houdt de aannemer in haar PvA al rekening met de gevolgen van de coronacrisis gecombineerd met een hoogconjuctuur. Ook schrijft de aannemer in haar PvA dat binnen het budget van opdrachtgever “geen ruimte was voor onvoorziene zaken”.

Anders gezegd: door die omstandigheden uitdrukkelijk te benoemen in haar PvA zijn de omstandigheden voorzien en dus niet onvoorzien.

De aannemer verliest de zaak en wordt veroordeeld tot betaling van de proceskosten: € 26.770,93- aan de RvA en € 14.876,- aan opdrachtgever.

In deze zaak struikelde de aannemer over het eerste vereiste van §47 UAV 2012. Hij toonde niet aan dat de kosten van het gehele werk aanzienlijk zijn verhoogd door de onvoorziene prijsstijgingen.

Wat had de aannemer anders kunnen doen?

Onderzoek eerst of een claim tot bijbetaling bij kostenverhogende omstandigheden kansrijk is voordat je gaat procederen. Breng zorgvuldig in kaart of aan alle vereisten van §47 UAV 2012 is voldaan en zorg dat je over de benodigde stukken en informatie beschikt om dat bewijzen. Daarmee voorkom je dat je de zaak verliest èn wordt veroordeeld tot het betalen van de (proces)kosten.