Als een kwaliteitsborger wordt geschorst liggen al zijn bouwprojecten in één klap stil. Voor de andere bij de bouw betrokken partijen ontstaan hierdoor extra kosten, terwijl hen niets valt te verwijten. Op 7 september 2026 heeft de SGP kamervragen gesteld over de gevolgen van de recente schorsing van meerdere kwaliteitsborgers. De partij wil onder meer weten wat de gevolgen zijn van schorsing van een kwaliteitsborger. In dit blog leg ik uit wie de financiële gevolgen draagt als een kwaliteitsborger wegvalt en de bouw stilligt.
Schorsing kwaliteitsborger
Een kwaliteitsborger die wordt geschorst, is wettelijk verplicht om zijn werkzaamheden neer te leggen. De schorsing is misschien tijdelijk. Maar zolang de schorsing duurt mag hij niet meer toetsen of een verklaring afgeven. Hierdoor ligt het werk stil totdat de schorsing is opgeheven of een andere kwaliteitsborger is ingeschakeld.
Onder het publieke stelsel van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is een kwaliteitsborger namelijk verplicht bij bouwprojecten in gevolgklasse 1. Het private stelsel van de Wkb versterkt de positie van opdrachtgevers van bouwprojecten door vijf wijzigingen van het Burgerlijk Wetboek. Voor het overige past de Wkb het Burgerlijk Wetboek niet aan. Het publieke- en het private stelsel van de Wkb is niet goed op elkaar afgestemd. Daarom heeft het wegvallen van een kwaliteitsborger zo’n grote impact.
De overeenkomst met een kwaliteitsborger is een privaatrechtelijke overeenkomst van opdracht artikel 7:400 Burgerlijk Wetboek. Net zoals een overeenkomst met een architect of een bouwbegeleider. Zo’n overeenkomst kan tijdens de bouw op verschillende manieren eindigen. Op grond van de wet of op basis van de overeenkomst tot kwaliteitsborging zelf.
Een opdrachtgever kan de overeenkomst tot kwaliteitsborging ontbinden als de kwaliteitsborger wanprestatie pleegt of als dat in de overeenkomst staat. In de model Raamovereenkomst kwaliteitsborging staat bijvoorbeeld dat de opdrachtgever de overeenkomst mag ontbinden als de kwaliteitsborger het instrument voor kwaliteitsborging niet langer mag toepassen al dan niet door ingrijpen van de instrumentaanbieder. Als de kwaliteitsborger failliet gaat mag dat ook.
Omgekeerd kan een kwaliteitsborger de overeenkomst van kwaliteitsborging ontbinden bij wanprestatie van zijn opdrachtgever. Bijvoorbeeld als die hem niet betaalt. Of als zijn opdrachtgever failliet gaat. In al die gevallen ligt het bouwproject ook stil, terwijl een kwaliteitsborger noodzakelijk blijft. Als een architect of bouwbegeleider wegvalt, ligt de bouw niet stil. Dat komt door de bijzondere positie van de kwaliteitsborger onder de Wkb, waarmee de wetgever geen rekening heeft gehouden. Privaatrechtelijk is een kwaliteitsborger dus een opdrachtnemer zoals alle andere opdrachtnemers.
Inschakelen kwaliteitsborger
De Wkb houdt geen rekening met het scenario dat een kwaliteitsborger wegvalt tijdens de bouw. Ook bepaalt de Wkb niet wie de kwaliteitsborger inschakelt en wie zijn opdrachtgever wordt. Onder de Wkb is de initiatiefnemer als zogenaamde normadressaat verantwoordelijk voor het inschakelen van de kwaliteitsborger art.2.16 Bbl: dat is degene die bouwt of laat bouwen. Privaatrechtelijk kunnen dat verschillende (rechts)personen zijn: een projectontwikkelaar, een aannemer of een (particuliere) opdrachtgever. De normadressaat is dus niet gelijk aan degene die privaatrechtelijk geldt als opdrachtgever of opdrachtnemer. In de praktijk bepalen de gemaakte afspraken daarom wie de kwaliteitsborger inschakelt en wie verantwoordelijk is voor zijn aanwezigheid.
De AVA Consumenten en Zakelijk 2023 en de Covo 2026 regelen wie de kwaliteitsborger inschakelt. Deze voorwaarden zijn aangepast aan de Wkb. Zij verplichten de (professionele of particuliere) opdrachtgever van de aannemer om de kwaliteitsborger in te schakelen.
Wat als de overeenkomst en/of algemene voorwaarden niet expliciet regelt wie de kwaliteitsborger inschakelt?
Andere algemene voorwaarden, zoals de AVA 2013, de UAV 2012 (2025) of de UAV-GC 2005 (2025) regelen niet expliciet wie de kwaliteitsborger inschakelt. Dat maakt niet uit. Uit de bouwmelding blijkt wie de kwaliteitsborger heeft ingeschakeld.
Een initiatiefnemer is namelijk verplicht om vier weken voor start bouw de bouwmelding te doen bij het bevoegd gezag. Het is niet mogelijk om een bouwmelding te doen zonder te vermelden wie de kwaliteitsborger is. Op dat moment is duidelijk wie de kwaliteitsborger heeft ingeschakeld. Ook als partijen dat niet (expliciet) hebben afgesproken.
Dat neemt niet weg dat partijen wel uitdrukkelijk kunnen afspreken wie de kwaliteitsborger inschakelt, zoals in de hiervoor genoemde voorwaarden. Het is ook mogelijk om van deze voorwaarden af te wijken. Algemene voorwaarden zijn van regelend recht: je kunt afwijken en iets anders afspreken. Wil een opdrachtgever het risico van de kwaliteitsborger niet nemen? Dan kan hij, in afwijking van bijvoorbeeld de AVA Zakelijk of Consumenten 2023, afspreken dat de aannemer de kwaliteitsborger inschakelt.
Extra kosten door de schorsing van de kwaliteitsborger en stilliggen bouw
Afhankelijk van de duur van de schorsing van de kwaliteitsborger hebben de bij de bouw betrokken partijen extra kosten doordat de bouw stilligt. De opdrachtgever van de kwaliteitsborger omdat hij voor een andere kwaliteitsborger moet zorgen. De bouwplaatskosten van de aannemer lopen ook door. Ook kan hij het werk misschien niet meer op tijd opleveren.
Maar het is toch niet redelijk dat anderen extra kosten hebben, terwijl zij die niet hebben veroorzaakt?
Gevoelsmatig is dat niet redelijk. Toch is deze situatie het gevolg van de raakvlakken tussen publiek en privaat bouwen onder de Wkb. Het lijkt of de wetgever is uitgegaan van twee gescheiden werelden die geen raakvlakken hebben. Met de recente schorsing van kwaliteitsborgers wordt pijnlijk duidelijk dat het publieke- en het private stelsel van de Wkb niet goed op elkaar aansluiten.
Maar dat betekent niet dat degene die de kwaliteitsborger heeft ingeschakeld ook daadwerkelijk alle kosten draagt. Afhankelijk van de gemaakte afspraken, kan de opdrachtgever die een nieuwe kwaliteitsborger moet inschakelen zijn kosten en eventuele andere schade verhalen op de kwaliteitsborger. Denk bij andere schade bijvoorbeeld aan vertragingskosten van de aannemer. Hij is als het goed is verzekerd voor aansprakelijkheid. Bedenk wel dat zijn aansprakelijkheid in de meeste gevallen is beperkt in tijd en geld waardoor niet alle schade wordt vergoed.
Aannemers kunnen bouwtijdverlenging aanvragen om te voorkomen dat ze te laat opleveren en een boete krijgen. Ook kunnen zij eventueel een beroep doen op kostenverhogende omstandigheden. Of dat kan en of dat beroept slaagt, is ook afhankelijk van de gemaakte afspraken.
Het is nu niet anders
De Wkb regelt niet wie de kwaliteitsborger inschakelt. Ook geeft de Wkb geen oplossing voor het wegvallen van een kwaliteitsborger tijdens de bouw. Dat kan grote gevolgen hebben. Een kwaliteitsborger is een verplichte opdrachtnemer die vaak voor meerdere bouwprojecten tegelijk werkt. Valt hij weg, dan ligt al zijn bouwprojecten meteen verplicht stil. Het publieke en het private spoor zijn onder de Wkb onvoldoende op elkaar afgestemd. Hierdoor heeft het wegvallen van een kwaliteitsborger zo'n grote impact op alle betrokkenen bij het bouwproject. De opdrachtgever die een andere kwaliteitsborger moet inschakelen is niet de enige partij die extra kosten heeft. Andere betrokkenen bij het bouwproject, zoals de aannemer, onderaannemers en leveranciers kunnen hierdoor ook extra kosten krijgen. Daartegenover staat dat de overeenkomsten tussen deze partijen meestal voorzien in de financiële en juridische gevolgen van een bouwproject dat stilligt.
U las een artikel van Ottilie Laan
Als advocaat bouw- en vastgoedrecht ondersteun ik professionele opdrachtgevers met het maken van duidelijke afspraken en heldere communicatie tussen partijen in bouwprojecten.
Meer informatie:
Specialisaties en dienstverlening
Vrijblijvend contact opnemen
Nieuwe artikelen direct per e-mail ontvangen?
Meldt u dan hieronder aan voor mijn nieuwsbrief.
U kunt zich altijd eenvoudig met één klik afmelden.
